Nghề thuộc da, đóng giầy Tam Lâm

Tam Lâm là tên ba làng: Phong Lâm, Văn Lâm, Trúc Lâm, tục gọi là ba làng Trắm, thuộc tổng Phan Xá, huyện Tứ Kỳ, phủ Hạ Hồng thời Lê. Sau Cách mạng tháng Tám 1945 được cắt và sáp nhập về huyện Gia Lộc. Ba làng Trắm sống với nhau như anh em ruột, lời ăn tiếng nói mộc mạc, phong tục tập quán giống nhau và cùng làm chung một nghề. Trước cách mạng, do đất rộng, đồng ruộng mầu mỡ, lại có nghề phụ nên tuy dân số đông vào bậc nhất, nhì tổng (1) nhưng đời sống nhân dân khá giả.

Xưa kia, đến Tam Lâm cảnh làng xóm như một làng ngoại thị, đường làng rộng rãi, lát đá, vỉa gạch; đình chùa, đền miếu uy nghi, nhiều nhà xây gạch, lợp ngói khang trang theo kiểu mới, một số gia đình trang trí cổng ngõ, kẻ bảng, đề tên như cửa hiệu ở thành phố. Làng quê trù phú theo kiểu tân thời. Đến đây, vào các gia đình thường thấy trên bàn thờ có những bức truyền thần hình ảnh cuả ông bà. Nhìn kỹ một chút, chúng ta đều thấy các cụ đi giầy nam sơn then. Phải chăng những người thợ ở đây thể hiện sự trân trọng nghề nghiệp của mình cùng với những hình ảnh thiêng liêng ấy.

Nghề thuộc da, đóng giầy ở Tam Lâm có cách ngày nay khoảng hơn 5 thế kỷ.   Vào thời Mạc, tiến sĩ Nguyễn Thời Trung người làng Trúc Lâm đi sứ nhà Minh, ông đã mang theo 3 người làng là Phạm Thuần Chánh, Phạm Đức Chính, Nguyễn Sĩ Bân cùng đi để tìm cách học nghề thuộc da, đóng giày. Sau khi về nước ba người này đã bắt tay vào làm nghề và truyền dạy cho một số người. Buổi đầu ít người theo học vì công việc vất vả đòi hỏi kỹ thuật phức tạp, mỗi làng chỉ khoảng mươi gia đình hành nghề, dần dần do lợi ích kinh tế, số người theo học ngày một đông và ở Tam Lâm có một lò thuộc da lớn.

Do hoàn cảnh kinh tế, xã hội, đến cuối thế kỷ XIX, nhu cầu về giầy dép da chủ yếu vẫn ở đô thị và có tính chất mùa vụ, còn ở thôn quê, yêu cầu về giầy dép da không lớn, đa số nhân dân thường tự làm lấy guốc dép bằng vật liệu rẻ tiền và chế tạo thô sơ, do vậy hầu hết thợ Tam Lâm phải ra thành thị hành nghề. Họ tạm biệt quê hương từ cuối thu cùng với người giúp việc và đồ nghề ra thành thị. Ở đây họ mở cửa hiệu hoạt động sôi nổi suốt mùa đông - mùa của nghề nghiệp, cho đến giữa mùa xuân, khi ấm áp đã đẩy lùi giá lạnh, người ta có thể đi chân đất, tầng lớp thượng lưu cũng chỉ cần đến dép thôi, thì họ lại về quê, làm ruộng. Nông vi bản vẫn là đạo chắc! những người thợ đã góp phần làm nên văn minh đô thị và văn minh đô thị cũng theo họ về thôn trang làm cho làng quê tiến bộ.

Kinh tế, thương nghiệp phát triển, đô thị lớn dần lên, nhu cầu về mọi mặt tăng tiến. Từ guốc mộc, hài cỏ tiến tới giầy dép da, phổ biến là dép một, dép cong; giầy Chi Long, Tân Long, Gia Định. Đến đầu thế kỷ XX, đã xuất hiện hàng trăm loại kiểu guốc dép, hài, hia khác nhau. Ngoài giầy dép, một loạt sản phẩm bằng da đã ra đời như: yên ngựa, ghệt, gối, ví, cặp da, bóng…Từ khi tiếp xúc với văn minh phương Tây, loại hình và nhu cầu mặt hàng da càng lớn. Nhờ giao lưu văn hoá và hàng hoá với phương tây và phương đông phát triển, nguồn nguyên liệu phong phú và chất lượng tốt hơn, thợ Tam Lâm học được nhiều phương pháp mới, đẩy nghề nghiệp của mình lên một bước đáng kể. Những người thợ không chỉ sản xuất theo mùa mà đã làm quanh năm. Một số người có vốn, có đầu óc kinh doanh, đã định cư tại thành phố, mở xưởng sản xuất, cửa hiệu buôn bán các mặt hàng bằng da. Trong ngôn ngữ nghề nghiệp cũng xuất hiện một số từ mới ngoại lai như: Ta - pi, Phom, Toóng - xê, O - giê, Panh - xô…

 Người thợ Tam Lâm đã ra thành Đông (thành phố Hải Dương ngày nay), xuống thành phố Hải Phòng, lên Hà Nội và đi các tỉnh: Bắc Ninh, Bắc Giang, Lạng Sơn, Nam Định, vô xứ Thanh, xứ Nghệ, rồi vượt biển vào Sài Gòn - Gia Định. Ở đâu có nhu cầu về hàng da, ở đó có người thợ Tam Lâm, trong số họ không ít người vượt đại dương và biên giới đến đô thị các nước hành nghề, nhưng tập trung nhất vẫn là Hà Nội. Thợ Tam Lâm ở quây quần thành một phường gọi là phường Hài Tượng             ( phường của những người thợ giầy) ở tổng Hữu Túc, huyện Thọ Xương, rồi phát triển sang cả đất thôn Tả Khanh (nay thuộc ngõ Hàng Hành) tiến tới lập cả một phố, gọi là phố Hàng Da tồn tại đến ngày nay. Một số cửa hiệu lớn xuất hiện: Đức Mậu (người Trúc Lâm), Vĩnh Thái (người Phong Lâm), Tú Liêu (người Văn Lâm)…Chủ xưởng vừa là chủ hiệu buôn bán nhiều mặt hàng da khác nhau. Mỗi một cửa hiệu thông thường có từ 3 - 5 thợ, những hiệu và xưởng lớn có tới 70 - 80 thợ. Ở các thành phố khác cũng lần lượt mọc lên những cửa hàng da lớn mà ông chủ vốn là thợ giầy Tam Lâm. Cũng như nhiều ngành nghề khác, dưới chế độ phong kiến, những người thợ giỏi, có biệt tài thường bị bắt vào kinh đô làm những đồ dùng đặc biệt cho vua chúa. Cuối thế kỷ XIX người ta còn nhớ các ông: Vũ Văn Bình, Vũ Văn Giáp, Vũ Bá Hợp được triệu tập vào Huế đóng giầy dép cùng những mặt hàng bằng da theo yêu cầu của triều đình và đã được cấp bằng cửu phẩm.

Nghề thuộc da đóng giầy dép là một nghề độc đáo và giữ vai trò quan trọng trong đời sống của nhân dân Tam Lâm từ nhiều thế kỷ nay. Nhờ nghề này mà không ít gia đình trở nên sung túc rồi từ cuộc sống thôn dã trở thành thị dân giàu có. Chính vì thế mà những người thợ giầy không bao giờ quên ơn các vị tổ nghề. Tại làng Văn Lâm, Phong Lâm, Trúc Lâm hiện nay, đều có đình thờ các vị tổ nghề. Ở những nơi tụ cư đông đúc, người Tam Lâm dựng đền thờ tổ nghề và thành hoàng của làng như ở Hà Nội, Hải Phòng và một số thành phố khác. Hàng năm đến ngày 17 tháng 2 và 17 tháng 8, thợ Tam Lâm rủ nhau về quê cùng dân làng làm lễ giỗ tổ và cũng là ngày hội lớn của làng. 

 Học và truyền nghề ngày xưa ở Tam Lâm thường được thực hiện trong các gia đình, họ hàng, anh em, chú bác truyền đạt kinh nghiệm cho nhau qua mỗi mùa vụ, mỗi loại hình sản phẩm. Việc phân công lao động cũng có tính chất gia trưởng, theo sự chỉ đạo của người cha và một người phải làm nhiều công đoạn. Khi kỹ thuật và mặt hàng phát triển, hình thành những cửa hiệu, xí nghiệp lớn thì sự phân công theo lao động chuyên môn hoá sâu hơn, hình thành các loại thợ: thuộc da, đo số, vẽ mẫu, làm mũ, đóng đế… Trước cách mạng, học nghề có hai hình thức: một là chủ hiệu tuyển người học việc để sau khi thành nghề ở lại làm cho họ; hai là, thợ cả nhận con em, bạn bè vào học nghề. Ngoài học chuyên môn, thợ học nghề phải làm các việc phụ: đóng mở cửa hiệu, nấu hồ, gánh nước, nấu cơm, giặt giũ quần áo, dọn dẹp công xưởng.

 Nghề thuộc da, đóng giầy dép là một nghề vất vả, đòi hỏi người thợ phải có sức khoẻ, có óc thẩm mĩ và thao tác chính xác, tinh vi, nhạy cảm với những mẫu mới, kỹ thuật mới. Thuộc da, đóng đế giày là việc nặng nhọc, người nào đóng đế giày nhiều năm thì hai đùi chai cứng lại. Trang phục các thợ giày gọn nhẹ, giản dị.

Nghề giày, da đã trải qua thời gian dài và có những bước thăng trầm. Trước năm 1986 nghề này hầu như chỉ còn tồn tại ở các thành phố, thị xã. Thực hiện công cuọc đổi mới do Đảng ta khới xướng và lãnh đạo, từ những năm 1990 trở lại đây nghề này đã được khôi phục tại địa phương và ngày càng phát triển, có 4 làng Phong Lâm, Văn Lâm, Trúc Lâm và Nghĩa Hy với trên 500 lao động làm nghề ngay tại quê, sản phẩm hàng hoá đã được đưa đi tiêu thụ ở khắp mọi nơi. Cả 4 làng đều đã được Tỉnh công nhận làng nghề tiểu thủ công nghiệp năm 2004 - 2005.

In trang Quay lại Lên trên
Các tin khác
- Nghề khắc ván in mộc bản ở Hồng Lục(08/10/2015)
- Nghề gốm sứ Quang Tiền(08/10/2015)
++ THÔNG BÁO
+ Lịch làm việc của Lãnh đạo UBND huyện từ ngày 10/12/2018 đến ngày 16/12 /2018
+ Lịch làm việc của Lãnh đạo UBND huyện từ ngày 03/12/2018 đến ngày 07/12 /2018
+ Lịch làm việc của Lãnh đạo UBND huyện từ ngày 26/11/2018 đến ngày 30/11 /2018
+ Lịch làm việc của Lãnh đạo UBND huyện từ ngày 19/11/2018 đến ngày 23/11 /2018
+ Lịch làm việc của Lãnh đạo UBND huyện từ ngày 05/11/2018 đến ngày 09/11 /2018
Lịch làm việc
Thông báo mời hợp
Thư điện tử
Học tập và làm theo lời Bác
++ DỊCH VỤ CÔNG TRỰC TUYẾN
Dịch vụ Công huyện Gia Lộc
Bộ Thủ tục hành chính Huyện
Kết quả giải quyết TTHC Huyện
TTHC Tỉnh Hải Dương
++ VIDEO HOẠT ĐỘNG
- Đôi nét về Gia lộc
- Đền Quát thôn Hạ Bì, xã Yết Kiêu
- Hình Ảnh Chợ Đầu Mối Nông Sản
- Huyện Đoàn Gia Lộc
- Lễ hội truyền thống thôn Thị Xá-Hồng Hưng
++ HỆ THỐNG VĂN BẢN
Văn bản ban hành của huyện
Văn bản ban hành của tỉnh
Văn bản QPPL
Công báo tỉnh Hải Dương
LƯỢT TRUY CẬP
Đang online: 110
Hôm nay 250
Tháng này: 19,402
Tất cả: 457,636
THƯ VIỆN ẢNH